Korisni nedostaci izbornog sistema

U naredne dvije nedjelje će se okončati unutarstranačke procedure oko formiranja izbornih lista za oktobarske izbore na državnom, ali i na lokalnom nivou u pojedinim opštinama. To je prilika da se kaže nešto o prednostima i nedostacima našeg izbornog sistema koji sa manjim varijacijama primjenjuje već skoro dvije decenije. Njegovi nedostaci se upravo ogledaju u kriterijumima i načinu kako neko postaje poslanik ili odbornik neke partije. Osnovna mana našeg proporcionalnog sistema je činjenica da je cijela Crna Gora jedna izborna jedinica i da ne postoji direktna veza između poslanika i gradjanina, tj. izbrnog mjesta odakle poslanik potiče. Gradjanin glasa za izbornu listu neke partije, a onda sa te liste nakon izbora partijski organi vrše odabir onih koji će sjesti u nacionalni i lokalni parlament. Ovaj proporcionalni sistem takodje pogoduje centralizaciji tj. „podgorizaciji“ naše političke scene, jer u glavnom gradu živi skoro 1/3 glasačkog tijela. Tako lokalni i regionalni interesi ostaju zamagljeni, jer ih prezentiraju oni koji ih ne razumiju jer ne žive u tim sredinama. Ovo bi se lako moglo promijeniti kada bi Crna Gora bila podijeljena na 80 izbornih jedinica, koliko se i poslanika bira. Posebno značajna mana našeg proporcionalnog sistema je što poslanici i odbornici po ovom sistemu ne predstavljaju građane već predstavljaju političke partije, odnosno njene lidere. Političke elite imaju presudan uticaj na formiranje izbornih lista, ali i određivanje lica koja će sa tih lista sjesti u poslaničke i odborničke klupe. Tako se i stvara čvrsta interesna veza i lojalnost poslanika svojim „šefovima“. Nema dovoljno ispravne distribucije političke odgovornosti poslanika i odbornika prilikom glasanja za neke zakone i odluke. Jer poslanik ne odgovara građaninu iz mjesta gdje je dobio većinu glasova, već isključivo svojim partijama i njihovim organima koji su mu dali mandat. Oni postaju puki politički tasteri velike glasačke mašine. Nažalost. Sve to u konačnom uzrokuje drugačiju (svakako lošiju) kadrovsku selekciju unutar partija, jer ne avanzuju oni koji imaju povjerenje građana već povjerenje lidera partije. Ali o ovome ne želi da govori niko iz političkih partija iz vlasti i opozicije, jer njima ne odgovaraju ovakve izborne reforme. Zašto? Zato što velikim partijama kojima bi trebalo da odgovara većinski sistem, ipak, ne odgovara potencijalna „partijska (ne)disciplina“. Jer u večinskom sistemu čovjek je nosilac mandata a ne partija i u tome je fundamentalna razlika. Sa druge strane, posebno male parlamentarne stranke ne žele reforme niti da rizikuju da zbog promjene izbornog sistema izgube poslanička i odbornička mjesta. Jer, proporcionalni sistem stvara veću mogućnost da budu „jezičak na vagi“ i tako značajnije utiču, tačnije ucjenjuju one velike prilikom kadrovskih rješenja i usvajanja strategija i zakona. Konačno, promjene ne odgovaraju ni nekim nacionalnim strankama koje smatraju da bi na ovaj način izgubile broj poslanika koje su imale u dosadašnjoj izbornoj matematici. I tako, dok svi po malo profitiraju od postojećeg izbornog sistema, na šteti je narod, odnosno mlada crnogorska demokratija. Jer ovim sistemom uloga građanina se svodi samo na to da jednom u četiri godine izađe i izabere nešto od onog što mu partije nude, a onda „ajd’ zdra’o“. Ko je još čuo da je neki građanin (što se dešava u nekim zemljama sa većinskim sistemom) otišao na vrata kancelarije svog poslanika ili odbornika, da ga pita za neko njegovo pravo ili interes? To je kod nas nezamislivo, jer svako je podjednako (ne)nadležan da tumači mjesne interese. Zato ovakvu izbornu reformu bi posebno imalo smisla sprovesti na lokalnom nivou. Ali, dok ne shvatimo da su nedostaci izbornog sistema manje „korisniji“ od prednosti i benefita koji donose nekim političkim elitama, do tada će situacija biti ovakva kakva je.